Hristifor Crnilović (1886–1963) jedna je od onih ličnosti čiji rad i danas snažno oblikuje naše razumevanje tradicionalne kulture centralnog Balkana. Priču o njemu započinje Maja Marjanović, kustos i načelnica Manakove kuće, govoreći o čoveku čija se zbirka već više od pola veka čuva u jednoj od najstarijih kuća Savamale, Manakovoj kući, koja je deo Etnografskog muzeja, mestu u kome živi sećanje na jednog od najpredanijih sakupljača srpske narodne kulture.
Crnilović je bio slikar, etnograf i istraživač materijalne kulture, ali, kako ističe Marjanović, pre svega svedok vremena kada su tradicionalni oblici života još uvek bili prisutni, a istovremeno pod uticajem industrijalizacije polako nestajali. Rođen u Vlasotincu, krajem 19. veka u patriotski orijentisanoj građanskoj porodici, odrastao je u sredini koja je snažno uticala na formiranje njegovog odnosa prema kulturi, identitetu i odgovornosti prema nasleđu.
Njegov istraživački rad razvijao se sistematično i posvećeno na prostoru Stare Srbije- Vardarske, Moravske i Šopske oblasti, u vremenu ubrzanih društvenih i istorijskih promena. Kako naglašava Maja Marjanović, kustos, Crnilović je prepoznao važnost i potrebu da se tradicionalna kultura zabeleži u njenom autentičnom obliku. Beležio je narodnu nošnju, zanatsku proizvodnju, verske objekte, kuće i druge prostore u kojima su ljudi svakodnevno živeli i radili.
Svoju bogatu zbirku, koja obuhvata oko 2.600 predmeta, više od 1.600 negativ ploča i negativ filmova, preko 700 stručnih knjiga i časopisa, kao i oko 22.000 listova rukopisne građe, Crnilović je zaveštao Etnografskom muzeju.
Фото Етнографски музеј
„U svedočenjima o formiranju ove zaostavštine navodi se da je Crnilović želeo da njegova zbirka ostane dostupna kao dosledan vizuelni i materijalni zapis o kulturi, nošnji i svakodnevnom životu naroda centralnog Balkana. U dogovoru sa predstavnicima Grada Beograda još 1958. godine dogovoreno je da se kolekcija, zbog velike kulturne i istorijske vrednosti, postavi i obradi u muzejskom kontekstu, što je realizovano nakon njegove smrti. Tako je Manakova kuća, postala stalni dom ove zbirke“, istakla je Marjanović u razgovoru za Politiku onlajn.
Kao školovani umetnik i izuzetan crtač, Crnilović je fotografiju koristio ne samo kao dokumentarno sredstvo, već i kao način da zabeleži ambijent, ljude i duh vremena. Njegove fotografije, snimane na negativ filmu i staklenim pločama, odlikuju se realizmom prema prikazanim pojavama, bez idealizacije i folklornog ulepšavanja.
Nastavljajući traganje za dokumentovanjem vremena 9. februara ove godine u Manakovoj kući biće otvorena izložba „Stare fotografije – novi pogledi“, povodom 140 godina od rođenja Hristifora Crnilovića. Izložba donosi izbor fotografija nastalih tokom njegovih istraživačkih putovanja, a kako ističe Marjanović, posetiocima će omogućiti da stare vizuelne zapise sagledaju ne samo kao arhivsku građu, već kao živo svedočanstvo. Nikad izložene i viđene fotografije pažljivo su obrađene i oživljene savremenim tehnologijama, donoseći nam autentične prizore svakodnevnog života, stanovanja i verne prikaze narodnih nošnji u svojoj punoj lepoti i detaljima.
Manakova kuća ovom izložbom, zaključuje Maja Marjanović, načelnica Manakove kuće potvrđuje svoju ulogu prostora u kome se prošlost ne čuva samo kao sećanje, već se neprestano iznova tumači i oživljava.
Ove godine, Etnografski muzej obeležava 125 godina svog postojanja, a godina je posvećena kulturi odevanja. Izložbom „Stare fotografije – novi pogledi“ uvodimo početak obeležavanja ovako značajnog jubileja.
Izvor: Politika.rs, M.Vlaisavljević
