„FILMSKI JUBILEJI“ U DOMU OMLADINE BEOGRADA: AUTORI I FILMOVI KOJI SU OBLIKOVALI VREME
Ivan B.
Objavljeno 06/02/2026
Dom omladine Beograda, u okviru svog filmskog programa, pokreće novi ciklus pod nazivom „Filmski jubileji“, koji poziva publiku da film doživi na drugačiji način – ne samo kao zabavu, već i kao prostor učenja, razmene i kritičkog razmišljanja. Kroz filmske klasike, značajne godišnjice i priče o autorima i događajima koji su oblikovali istoriju filma i društva, ciklus široj publici pruža priliku da otkrije bogatstvo filmske umetnosti i njen značaj u savremenoj kulturi. Posebno osmišljen da inspiriše mlade, ovaj program Doma omladine Beograda neguje filmsku pismenost, podstiče radoznalost i dijalog, i stvara mesto gde umetnost, istorija i iskustva novih generacija mogu da se susretnu i razmene. Ulaz na sva predavanja i projekcije je slobodan.
Ciklus „Filmski jubileji“ ne predstavlja samo povratak prošlosti, već i poziv na aktivno gledanje i razmišljanje o filmu danas. Kao mesto susreta, učenja i dijaloga, Dom omladine Beograda ovim programom potvrđuje svoju ulogu jedne od ključnih kulturnih institucija za mlade u gradu.
Prvi program u okviru ciklusa „Filmski jubileji“ zakazan je za sredu, 11. februar od 18 časova u Klubu Doma omladine Beograda, a biće posvećen obeležavanju 99. rođendana Pere Portabele, kroz predavanje i projekciju filma „Vampir Kvadekuk“.
Pere Portabela je katalonski reditelj koji će 11. februara 2026. napuniti 99 godina. Iako ne spada među najslavnije španske reditelje poput Luisa Bunjuela, Karlosa Saure ili Pedra Almodovara, njegov uticaj na špansku i katalonsku kinematografiju je značajan. Između ostalog, upravo on je bio taj koji je Luisu Bunjuelu predložio da u Španiji snimi film „Viridijana“, koji je, i pored straha od cenzure, 1960. uspešno realizovan, a potom je, nakon prikazivanja na Kanskom festivalu i osvajanja Zlatne palme, ostavio neizbrisiv trag u španskoj i svetskoj kinematografiji. Osim filma „Viridijana“, Portabela je tokom 60-ih godina producirao i filmove drugih značajnih autora kao što su Karlos Saura i Marko Fereri. Sam veoma progresivnih političkih stavova, Portabela je kao reditelj realizovao, tokom nekoliko decenija, više značajnih filmova, među kojima se ističe „Vampir Kvadekuk“, dokumentarni film snimljen 1971. godine kao „making of“ horor filma Hesusa Franca „Grof Drakula“ sa Kristoferom Lijem u glavnoj ulozi, koji je u to vreme sniman u Španiji.
Pojam „kvadekuk“ na katalonskom znači „rep crva“, a u filmskom žargonu odnosi se na neeksponirane ostatke filmske trake koji se ostavljaju na kraju svake filmske rolne. Portabela je upravo odbačene materijale iz filma iskoristio za dekonstrukciju žanra horora, demistifikujući ga, sa jedne strane, a sa druge šaljući jasnu i nedvosmislenu poruku kritike autoritarnog režima generala Franciska Franka. Ovaj film se danas smatra jednim od najuspešnijih avangardnih dokumentarnih filmova druge polovine XX veka, sa svojim, kako je to kritičar Njujork Tajmsa J. Hoberman definisao, neobično „sablasnim“ karakterom koji nikoga ne ostavlja ravnodušnim.
Pere Portabela je posle smrti generala Franka i povratka demokratije u Španiju postao senator i posvetio se političkoj karijeri, a posle 2000. godine realizovao je još nekoliko značajnih filmova, među kojima se ističe njegov poslednji film „Tišina pre Baha“ („The Silence Before Bach“, originalni naziv „Die Stille vor Bach“, 2007), izuzetno delo koje vizuelizuje Bahovu muziku na veoma originalan način.
Pre prikazivanja filma, Vladimir Šojat, filmski montažer, producent i video umetnik, održaće predavanje o delu Portabele, sa insertima iz njegovih najznačajnijih filmova.
